Rola rodziny w procesie rozwoju kreatywności plastycznej dziecka

        Twórcza postawa, charakteryzująca każde dziecko, jest jedynie pewną dyspozycją, która może być rozwijana lub ograniczana w zależności od środowiska społeczno – kulturalnego. Ujawnia się i rozwija prawidłowo dopiero wtedy, kiedy trafi na sprzyjające warunki. Zdecydowanie najważniejsze są warunki emocjonalne, postawy rodziców, oraz atmosfera panująca w domu.

        Rodzicielskie postawy wywołują określony sposób postrzegania, oceniania i traktowania dziecka. Niektóre z postaw, wyrażające przede wszystkim aprobatę i zrozumienie zachęcają dziecko do podejmowania wszelkiej aktywności plastycznej. Wielu rodziców prezentuje jednak typy postaw rodzicielskich, które można uznać za nieprawidłowe.

 

 Nieprawidłowe postawy rodzicielskie i ich odzwierciedlenie w twórczości plastycznej: 

1.     Unikająca, która nie pozwala na nawiązanie właściwej więzi uczuciowej. Zajęci własnymi sprawami rodzice są „obok” lub „poza” dzieckiem. Postawa ta powoduje chorobę sierocą, zahamowanie uczuć wyższych, niezdolność do trwałego przywiązania. Ma wpływ na kształtowanie się wadliwych postaw społecznych o podłożu agresywnym.

2.     Nadmiernie chroniąca -charakteryzuje ją nadmierna koncentracja na dziecku, rodzice są zbyt blisko „ przy dziecku” lub „ nad nim”. Postawa ta powoduje opóźnienie dojrzałości społecznej, zależność dziecka od matki, bierność, brak inicjatywy, ustępliwość lub nadmierną pewność siebie, nerwicowość, nieumiejętność radzenia sobie w trudnych sprawach.

3.     Odtrącająca - powoduje kształtowanie się u dziecka agresywności, nieposłuszeństwa, kłamliwości, trudności w przystosowaniu się, postawę charakteryzuje: zaniedbywanie dziecka, unikanie kontaktu, nieokazywanie uczuć pozytywnych, podejście dyktatorskie (surowe kary).

4.     Nadmiernie wymagająca -krytykująca każdy wytwór działalności dziecka, powoduje poczucie niepewności siebie, niską samoocenę i zależność uczuciową.


 Każda z postaw rodziców wobec dzieci może być odczytana poprzez jego plastyczne wytwory, postawy są przez dzieci odbierane i znajdują odzwierciedlenie w ich aktywności i w pracach plastycznych - ich formie oraz treści.

      Postawa odtrącająca: aktywność plastyczna dziecka, jest niska. Nie ma ono ochoty dzielić się z nikim swoimi przeżyciami utrwalonymi w formie pracy plastycznej lub nie podejmuje działalności, by ponownie nie być skrytykowanym.

       Brak pochwały działań plastycznych dziecka powoduje u niego tendencję do agresywnych zachowań. Prace takie charakteryzują się skopiowaniem, użyciem ciemnych kolorów, wyolbrzymieniem niektórych postaci.

        Postawa nadmiernie chroniąca: skłania dzieci do odnajdowania motywów swych prac w świecie przeżyć i wrażeń. Treści obrazów są subiektywistyczne, a nierzadko egocentryczne. Dzieci te chętnie sięgają do tematów fantastycznych. Charakterystyczne jest użycie linii o nieregularnych układach. W kompozycjach uwagę zwracają zazwyczaj jasno-ciemne kontrasty. Niektóre elementy rysunku (dotyczy to przede wszystkim postaci) są wyraźnie eksponowane, inne zaś zupełnie pomijane, poprzez umieszczenie ich na linii podstawy lub zupełnie z boku. Dzieci wychowywane przez rodziców nadmiernie ich chroniących nie chętnie podejmują nowe dla nich wyzwania twórcze.

       Postawa unikająca: charakteryzuje ją nadmierny dystans uczuciowy, wywołujący w dziecku agresję i złość. Dziecko przesadnie akcentuje w pracy niektóre elementy, mające dla niego znaczenie (np. olbrzymie ręce). Często sięga do zestawień tworzących ostry kontrast barwny, jak czerwień i żółć.

       Postawa nadmiernie wymagająca: dzieci, których rodzice prezentują postawę nadmiernie wymagającą chętnie posługują się obrazami fantastycznymi. Inspirację dla rysunków stanowią często postaci z bajek. Rysunki cechuje nieregularna, ulotna, delikatna linia. W trakcie wykonywania swojej pracy dzieci te ciągle domagają się potwierdzenia, iż wybór tematu ich pracy był trafny oraz, że poprawnie ją wykonują. Wykonywaniu pracy towarzyszy niepewność, brak wiary we własne siły oraz brak koncentracji.

 

Prawidłowe postawy rodzicielskie i ich odzwierciedlenie w twórczości plastycznej:

 

1.     Postawa akceptacji: przyjęcie dziecka takim, jakie jest. Rodzice starają się poznać potrzeby dziecka i zaspokoić je, pozwalają na uczuciową niezależność.

2.     Postawa współdziałania: aktywność w nawiązywaniu kontaktów, wspólne wykonywanie czynności, wymienianie uwag.

3.     Postawa dawania dziecku rozumnej swobody: pozwalają na odpowiedzialność za własne działania, pozwalają dziecku nie zgadzać się z rodzicami.

4.     Postawa uznawania praw dziecka: stosują intelektualne sposoby oddziaływania, dziecko ma prawo do swego punktu widzenia i do wypowiadania go.

        Prawidłowe postawy rodzicielskie sprzyjają kształtowaniu się innych tendencji w zachowaniu dziecka: zadowolenia z rezultatów własnej pracy, wytrwałości, pomysłowości, innowacyjności, chęci próbowania czegoś nowego.

       Dzieci wychowywane w rodzinach o prawidłowych postawach rodzicielskich reprezentują na ogół realistyczny styl ekspresji. Szybko wypracowują schemat, charakterystyczny dla wieku przedszkolnego: żółte słońce, niebieskie niebo, zielona trawa. Rysunki odzwierciedlają rzeczywistość dziecka, są urozmaicone, proporcjonalne, barwne, nie brak w nich jednak elementów fantastycznych.

       Zupełnie odmienna jest ich aktywność w porównaniu do dzieci wychowanych w niewłaściwej atmosferze. Dzieci poddawane prawidłowym bodźcom chętnie podejmują wszelką aktywność, a w tym aktywność plastyczną, nie boją się eksperymentować z nowym tworzywem, tworzenie czegoś nowego jest dla nich źródłem radości, bez zahamowań podejmują każdą tematykę, a poprzez treść sygnalizują ufność i otwartość wobec rodziców i innych ludzi. Tworząc- zachowują się swobodnie, są aktywne i wytrwałe w działaniu.

      Prawidłowe postawy rodziców wobec swoich dzieci przekładają się na treść i formę dziecięcych prac. Jest to szczególnie widoczne w przypadku postawy tolerancji oraz wrażliwości na cudzy los.

 

     Pobudzanie aktywności dziecka jest elementem prawidłowego procesu wychowania. Aby pobudzać do aktywności, warunki zewnętrzne stworzone przede wszystkim w domu rodzinnym, a następnie w przedszkolu i w szkole, powinny pozwalać dzieciom:

·        Doznawać poczucia bezpieczeństwa i swobody.

·        Podejmować i kontynuować działalność z własnej chęci i według własnego tempa.

·        Odczuwać satysfakcję z własnej działalności i jej wyników.

·        Samodzielnie dobierać materialne środki realizacji celu.

·        Współdziałać z rówieśnikami.

·        Możliwie świadomie tworzyć i odkrywać własnym wysiłkiem coś dla siebie nowego i pożytecznego.

·        Samodzielnie sprawdzać i oceniać swoje wysiłki i osiągnięcia.
 

Drodzy rodzice pozwólmy dziecku tworzyć (nie krytykujmy, nie poprawiajmy prac dzieci, nie karćmy za pobrudzone ubrania), pozwólmy dziecku cieszyć się z momentu tworzenia. Pamiętajmy: jeżeli zabraknie w okresie przedszkolnym wszechstronnie pojętej twórczości plastycznej, to rozwój dziecka może przebiegać wolniej


 

                                     Opracowanie: mgr Monika Szatkowska

 

 

Źródło:R.Gloton, C. Clero, „Twórcza aktywność dziecka”, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1985

J. Kujawiński, „Rozwijanie aktywności twórczej’, WsiP, Warszawa 1990

H. Krauze- Sikorska, „Graficzny świat dziecka”, wyd. Eurydius, Poznań 1998